Ništa nije slučajno – sve se odvija po istoj političkoj šemi

Nermin Tursić, dr. sc.

Dok razne domaće i međunarodne aktere traže rješenje za političku krizu u Bosni i Hercegovini, te dok razni politički analitičari pokušavaju objasniti trenutnu situaciju definirajući je kao „secesiju“, „secesiju bez secesije“, borbu za „izvorni dejtonski Ustav Bosne i Hercegovine“, skrivanje kriminala i korupcije, i šta sve ne, zanemaruje se jedna činjenica: ova kriza se odvija po ranije utvrđenoj šemi.

Naime, početkom devedesetih, u cilju spasavanja Jugoslavije (SFRJ), SR Jugoslavija, na čelu sa Slobodanom Miloševićem, pokrenula je ustavne promjene kojima su ukinuti dotadašnji status autonomnih pokrajina Kosova i Vojvodine.

Na taj način je princip podijeljenog suvereniteta zamijenila etničkim (hegemonističkim), te je redistribuirala političku moć i ojačala republički u odnosu na nivo vlasti federacije.

Proglasila je suverenost i samostalnost (član 72. Ustava SRJ iz 1990. godine), te je na osnovu člana 135. proglasila nadmoć republičkih zakona u odnosu na savezne. Nedugo potom, Skupština SRJ je donijela niz zakona koji se odnose na monetarnu i fiskalnu politiku, međunarodne odnose, kao i zakone koji se odnose na sopstvenu kreditnu i monetarnu politiku, politiku kontrole cijena, carine i druge dažbine na uvezena dobra. Ti prihodi su se uplaćivali na sopstvene račune umjesto na savezne (pravne oblasti koje su istovremeno bile u isključivoj nadležnosti saveznih organa).

Iako se de facto izvukla iz jurisdikcije SFRJ, takvom političkom strategijom postala je najmoćnija republika unutar jugoslovenske federacije. Stvorila je nove političke realnosti koje su značile zamjenu ustavnih i zakonskih odredbi principom političkog dogovora o budućnosti federalne države.

Na taj način su započeli pregovori o statusu Republike Slovenije, iako je teritorijalni integritet SFRJ bio garantovan parlamentarnom nadležnošću (član 238. Ustava SFRJ). Na istom principu su počele formirati srpske teritorije u Republici Hrvatskoj i Republici Bosni i Hercegovini, sa namjerom ostanka u sastavu okrnjene Jugoslavije. Također, multinacionalna i multietnička struktura JNA (Jugoslovenske narodne armije) je neustavno srušena i pretvorena u jedinstvenu srpsku armiju. Time je prestala da postoji zajednička oružana sila koja je bila garant teritorijalnog integriteta federalne države.

Bez obzira na činjenicu da su te aktivnosti značile i kraj za jugoslovensku federaciju, Republika Srbija, na čelu sa Slobodanom Miloševićem, proglasila se najvećim zagovornikom opstanka jugoslovenske federacije. Preciznije, smatrala se čuvarom „teritorijalnog integriteta SFRJ“, boreći se protiv „secesionističkih politika“ koje su vodile druge jugoslovenske republike. Ta zabluda je stvorila model koji je imao za cilj „srušiti državu u ime države“. Ostala politička priča o bivšoj Jugoslaviji poznata je manje-više svima.

Sada se postavlja pitanje šta se to dešava u političkim procesima koje predvodi bosanskohercegovački entitet „RS“ na čelu sa Miloradom Dodikom? Prije svega, primjećuje se koncept kreiranja novih političkih odnosa i novih „realnosti“ u državi Bosni i Hercegovini, kao što je to bio slučaj na samom početku devedesetih u SFRJ. Entitet „RS“ kao etnički homogen entitet u svakom pogledu pokušava proglasiti svoju nadmoćnost, samostalnost i samoodrživost u odnosu na entitet „Federacija Bosne i Hercegovine“, ali i državu Bosnu i Hercegovinu.

Time se otkriva namjera izlaska iz pravnog polja i ulaska u polje političkog cjenkanja. To jest, postojeći ustavno-pravni okvir pokušavaju zamijeniti političkom formom dogovora u vezi sa budućnošću Bosne i Hercegovine i daljim statusom entiteta „RS“. Taj isti dogovor trebao bi se zasnivati na volji dva entiteta i tri konstitutivna naroda, naravno, uz neustavno kvalifikovanje entiteta „RS“ kao ekskluziviteta srpskog naroda i srpskih interesa u Bosni i Hercegovini.

Paralelno sa tim aktivnostima, Skupština „RS“ je usvojila zaključke kojima se definiše obaveza donošenja entitetskih zakona u narednih šest mjeseci, nakon čega se na „njegovoj teritoriji“ više neće moći primjenjivati zakoni države Bosne i Hercegovine, i to u sljedećim oblastima: VSTV (Visoko sudsko i tužilačko vijeće), odbrana, obavještajne službe, SIPA (Državna agencija za istrage i zaštitu), indirektno oporezivanje, uplate na jedinstveni račun i raspodjela prihoda, UIO (Uprava za indirektno oporezivanje), poreski postupak, postupak prinudne naplate indirektnih poreza, PDV i akcize.

Pored donošenja niza entitetskih zakona, vlasti „RS“ planiraju uspostaviti paralelne entitetske institucije, kao što su VSTV RS, (mono)etnička Armija RS, Obavještajna služba RS, Uprava za indirektno oporezivanje RS, te Agencija za lijekove i medicinsku opremu RS, kao i druge institucije za prikupljanje prihoda. Svi prikupljeni prihodi uplaćivat će se na entitetske račune umjesto na državne kao što je to do sada bio slučaj.

Može se zaključiti da je to gotovo identičan set zakona koji je usvojila Skupština SRJ u sastavu SFRJ, kao što se može zaključiti da tačno trideset godina poslije, na identičan način, bosanskohercegovački entitet „RS“ proglašava nadmoćnost sopstvenih zakona u odnosu na državne. Na taj način se de facto izvlači iz jurisdikcije države Bosne i Hercegovine.

To je ujedno i ekvivalent pojma „pravna secesija“ iz države Bosne i Hercegovine i jedan je od najvažnijih preduslova za realizaciju potpunih secesionističkih namjera. Sve te aktivnosti se provode pod izgovorom očuvanja „izvornog Ustava Bosne i Hercegovine“ (iako politički establišment „RS“ tvrdi da ako ne bude „izvornog Dejtona“ neće biti ni države Bosne i Hercegovine).

Na kraju, treba naglasiti da se glavni rušitelj države, Milorad Dodik, sa svojim političkim i koalicionim saradnicima, proglašava zaštitnikom „Aneksa IV Dejtonskog mirovnog sporazuma“, a time i zaštitnikom teritorijalnog integriteta i državnog suvereniteta Bosne i Hercegovine. Poznata šema. U ime spasavanja države, srušiti državu! Moto koji se može povezati sa političkim aktivnostima Slobodana Miloševića, reinkarniran je u radu Milorada Dodika. Naravno, bez ikakve naivnosti, to čini uz pomoć raznih domaćih akademskih, političkih i vjerskih centara moći, kao i onih iz susjedstva. Ništa nije slučajno, samo dobro isprobane modalitete i usklađene političke procese.