Bosna i Hercegovina u 2025. godini: Između institucionalne paralize i evropskog izbora

Za NAP piše: Prof. dr. Hazim Bašić, član Predsjedništva Kruga 99

Sigurnosna kriza kao politički simptom

Godina iza nas u Bosni i Hercegovini nije bila tek još jedna u nizu političkih zastoja. Bila je to godina u kojoj su političke tenzije i institucionalne konfrontacije, posebno između državnih organa i dijela političkog rukovodstva u Rs-u, poprimile obilježja otvorene sigurnosne krize.

Radikalizacija političke retorike, praćena konkretnim antiustavnim potezima, dodatno je destabilizirala ionako krhku političku arhitekturu države. Takvo stanje natjeralo je internacionalnu zajednicu da reagira kombinacijom političkih pritisaka, sankcija te pojačanog sigurnosnog i diplomatskog angažmana.

Prisustvo EUFOR-a, uz intenziviranje vojnih vježbi tokom 2025. godine, imalo je jasnu preventivnu i odvraćajuću poruku. OSCE i drugi monitoring mehanizmi su kontinuirano upozoravali na rizike ozbiljne destabilizacije. Poruka je jasna: bez aktivne i odlučne internacionalne uloge, Bosna i Hercegovina ostaje izložena opasnosti dugoročne institucionalne paralize i postupne dezintegracije države.

Nefunkcionalan ustavni poredak i zarobljena država

Sigurnosna kriza nije uzrok, već simptom. Njeni korijeni nalaze se u kontinuitetu političke krize, koja proizlazi iz duboko nefunkcionalnog ustavno-pravnog poretka, nespojivog s logikom savremenih demokratskih država. Ustavni aranžman već godinama služi kao idealan alat domaćim etno-nacionalističkim elitama, često uz političku i logističku podršku susjednih država, za sistemsku destrukciju vlastite države.

Politike secesije i dalje etnoteritorijalizacije ne samo da razaraju društveni konsenzus o budućnosti Bosne i Hercegovine, već svjesno blokiraju njen evropski put. U takvim okolnostima, uloga visokog predstavnika ne može biti svedena na puku administrativnu prisutnost, njegove ovlasti, uz sadejstvo s državnim institucijama, moraju djelovati kao brana antiustavnom djelovanju.

Evropski put kao test državne funkcionalnosti

Evropske integracije Bosne i Hercegovine dodatno ogoljavaju dubinu unutrašnje krize. Iako je kandidatski status formalno potvrđen, napredak ostaje spor, fragmentiran i strogo uvjetovan ispunjavanjem političkih i pravnih reformi.

Izvještaji Evropske komisije za 2025. godinu jasno konstatuju tek marginalan napredak i upozoravaju na potrebu vraćanja fokusa na vladavinu prava, funkcionalnost institucija i odgovornost nosilaca vlasti. Upravo su ti mehanizmi dovedeni u pitanje stalnim konfliktima između vlasti u Rs-u i državnih institucija.

Evropski put Bosne i Hercegovine nemoguć je bez jačanja državnih kapaciteta, uključujući i vraćanje dijela nadležnosti koje su tokom rata nasilno oduzete državi. Paralelno s tim, nužno je graditi politički, medijski i društveni narativ koji afirmira građansko društvo i prevazilazi nametnuti koncept konstitutivnosti.

Ustavna reforma kao preduslov jednakosti građana

Pitanje ustavne reforme ostaje ključno političko pitanje budućnosti Bosne i Hercegovine. Reforma Ustava mora biti usmjerena ka ukidanju privilegija kolektiviteta i uspostavi pune jednakopravnosti svih građana. Presude Evropskog suda za ljudska prava nisu puka pravna preporuka, već jasan normativni i politički putokaz.

Tokom 2025. godine pod suspektnim okolnostima završen je i postupak pred ESLJP u slučaju dr. Slaven Kovačević protiv Bosne i Hercegovine. Protivnici presude su tražili propitivanje kredibiliteta apelanta, što Sud nije uvažio. Ipak, nakon diplomatsko-lobističkog i finansijskog angažmana Hrvatske i visokog predstavnika, Veliko vijeće ESLJP odlučilo je o nečemu što uopšte nije bio tužbeni zahtjev apelanta, što baca sjenu na kompletan postupak.

Međutim, meritum presude koju je prvobitno izreklo Vijeće ovog suda nikad nije eksplicitno osporen! Upravo je ta presuda Vijeća putokaz u kojem se smjeru trebaju kretati ustavne reforme. Građani Bosne i Hercegovine trebaju podržavati one političke opcije, kandidate, pojedince poput dr. Slavena Kovačevića koji dosljedno zagovaraju i bore se za jednakost građana i evropske standarde. Jer, bez građanske jednakosti nema evropskog puta naše države.

Dio odgovornosti u ovom procesu mora preuzeti i internacionalna zajednica, jer je postojeći ustavni okvir rezultat mirovnog sporazuma. Vrijeme je da se konačno uvaži činjenica da Bosna i Hercegovina nije i ne smije ostati 'specijalan slučaj', već evropska država s punim pravom na demokratski i institucionalni suverenitet. Država u kojoj institucije imaju stvarnu snagu, a ne služe kao taoci etnonacionalnih politika.