Analiza Centralne banke BiH: Rastu inflatorni pritisci zbog sukoba na Bliskom istoku i poremećaja sa cijenama energenata

(Patria) - Na osnovu raspoloživih službenih statističkih podataka i informacija s međunarodnih tržišta, objavljenih do 23. marta 2026. godine, Centralna banka Bosne i Hercegovine (CBBiH) procjenjuje godišnji rast realnog BDP-a u četvrtom kvartalu 2025. godine na 2,1%, što je identično brzoj procjeni iz decembra 2025. godine. U decembarskom krugu izrade brzih procjena, realna stopa rasta BDP-a za treći kvartal je procijenjena na 1,9%, a kasnije objavljeni službeni podatak iznosio je 2,1%. I pored značajne revizije zvaničnih BDP podataka, naše procjene vrijednosti bile su dosta usklađene sa kasnije zvanično objavljenim podacima.

Ekonomska aktivnost u zadnjem kvartalu 2025. godine uglavnom je podržana rastom domaće potrošnje, što se ogleda u pozitivnim kretanjima u trgovini i uslužnim djelatnostima, dok je industrijska proizvodnja nastavila pad aktivnosti na godišnjem nivou do novembra. Prema trenutnoj brzoj procjeni, za 2025. godinu se očekuje godišnji rast realnog BDP-a od 1,9%, što je gotovo identično posljednjoj projekciji (2,0%) iz novembra, prema modelu za srednjoročne makroekonomske projekcije.

Naša preliminarna procjena intenziteta rasta realnog BDP-a za prvi kvartal 2026. godine iznosi 2,1% i zasniva se na podacima visoke frekvencije, uglavnom dostupnih samo za januar 2026. godine. Izgledi za ovu procjenu su prilično stabilni, dok za naredne kvartale očekujemo značajno jačanje rizika, prvenstveno iz međunarodnog okruženja. Posljedično, moguća je i revizija projekcije ekonomske aktivnosti za 2026. godinu na niže, sa proljetnim krugom srednjoročnih makroekonomskih projekcija.

Ukupnu inflaciju u prvom kvartalu 2026. godine procjenjujemo na 3,5%, a temeljnu inflaciju na 4,2%. U prva dva mjeseca tekuće godine, na nivou BiH, zabilježena je godišnja stopa ukupne inflacije od 3,4%, i temeljne inflacije od 4,2%. Naša preliminarna procjena ukupne i temeljne inflacije u drugom kvartalu 2026. iznosi 3,9% i 4,2%, na osnovu trenutno raspoloživih informacija. Na osnovu navedenih kvartalnih procjena, u prvoj polovini 2026. godine ukupna inflaciju procjenjujemo na 3,7%, a temeljnu na 4,2%

Procjene inflacije za prvi kvartal 2026. godine, u odnosu na prethodni krug brzih procjena, korigovana je na niže za 29 baznih poena (sa 3,8% na 3,5%). Iako je procjena inflacije smanjena, domaći inflatorni pritisci ostali su značajni. Revidiranje procjene je posljedica dijelom intenzivnijeg rasta cijena hrane u 2025. godini i njihovog efekta na ukupan indeks cijena. Naime, rast cijena hrane je zabilježio rast od 4,3% u prva dva mjeseca, što ukazuje na postojanost inflatornih pritisaka u ovoj kategoriji, ali znatno manje nego su bili zabilježeni u prethodnoj godini.

Značajno povećanje cijena je zabilježeno u kategoriji Stanovanje, voda, električna energija, plin i ostala goriva, (7,7% u prva dva mjeseca ), pri čemu je rast cijena značajno intenziviran od oktobra prošle godine. Prema zvaničnim statističkim podacima, cijene u kategoriji Odjeće i obuće su godinama konstantan deflatorni faktor u strukturi ukupne inflacije.

Na kraju februara, indeks je bio na nivou 38 (2015 = 100), što ukazuje na godišnji pad cijena u februaru, ali i za period od prva dva mjeseca 2026. godine, od 6.5%.

U drugom kvartalu očekujemo jačanje inflatornih pritisaka, pri čemu bi ukupna inflacija mogla iznositi oko 3,9%, dok bi temeljna inflacija mogla ostati na nivou od 4,2%, nepromijenjena u odnosu na prvi kvartal.

Trenutne projicirane vrijednosti su odraz jačanja inflatornih pritisaka u zemlji uslijed efekta prelijevanja povećanja cijena iz međunarodnog okruženja. Izraženi rizici iz međunarodnog okruženja, naročito koji se odnose na rast cijena energenata i njihovog prelijevanja na rast cijena ostalih dobara i usluga, predstavljaju ključni faktor koji bi mogao utjecati na dalju dinamiku inflacije i mogućnost revizije procjena inflacije na više već u narednom krugu. U ovom krugu smo pretpostavili umjeren rast nominalnih plata, bez izraženih pritisaka koji bi značajnije doprinijeli inflaciji u kratkom roku.

Rizici po kratkoročne izglede ekonomskog rasta i inflacije u BiH su izraženi nakon što su SAD i Izrael pokrenule napad na Iran krajem februara 2026. godine, i ogledaju se prvenstveno kroz rast cijena energenata, povećanu volatilnost finansijskih tržišta, te moguće poremećaje u globalnim proizvodnim i lancima snabdijevanja. U takvim okolnostima, ostvarenje ranije projiciranih stopa ekonomskog rasta, kao i inflacije postaju znatno neizvjesnije, uz izvjesnost njihovog revidiranja i u brzim procjenama za kratki rok, ali i srednjoročnim projekcijama za srednji rok.

Evropska centralna banka (ECB) je objavila nove makroekonomske projekcije za eurozonu 2 , u martu 2026. godine. Inflacija u eurozoni za 2026. godinu je revidirana na više, na 2,6% (sa prethodnih 1,9% iz decembra 2025. godine), prvenstveno kao rezultat energetskog šoka s Bliskog istoka. Također, projekcija realnog rasta BDP-a je revidirana na niže, na oko 0,9% (sa prethodnih 1,2% iz decembra 2025. godine), što odražava slabiju ekonomsku aktivnost i pogoršane ekonomske uslove. Revizije projekcija ECB iz marta 2026. godine dodatno potvrđuju nepovoljno vanjsko okuženje, karakterisano višom očekivanom inflacijom i sporijim ekonomskim rastom u eurozoni, što predstavlja važan kanal transmisije rizika na ekonomsku aktivnost i inflaciju u BiH.

Objavu rezultata narednog kruga brzih procjena BDP-a, te ukupne i temeljne inflacije u kratkom roku planiramo za juni. Uobičajene revizije službenih kvartalnih podataka, koje su posebno istaknute za izračun deflatora, mogu bitno uticati na brze procjene realnog BDP-a.