Nevladine organizacije: 'Vilina Vlas' ne može biti dio programa odmora Fonda PIO Crne Gore

(Patria) - Nevladine organizacije Centar za građansko obrazovanje (CGO) iz Crne Gore i Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) iz BiH uputile su juče Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore inicijativu za raskid ugovora i povlačenje rehabilitacionog centra "Vilina Vlas" kod Višegrada iz programa odmora i oporavka koji Fond PIO nudi korisnicima prava na penziju po povoljnim uslovima.

Penzioneri u Crnoj Gori imaju mogućnost korištenja odmora i oporavka u više objekata u zemlji i regionu, što predstavlja važnu i društveno odgovornu mjeru. No, UDIK i CGO cijene da izbor tih partnerskih objekata mora biti usklađen s osnovnim etičkim principima, kulturom sjećanja i poštovanjem žrtava ratnih zločina.

Banjsko lječilište "Vilina Vlas", udaljeno oko pet kilometara od Višegrada, tokom rata u BiH bilo je mjesto zatočenja, mučenja i sistematskog seksualnog nasilja nad nesrpskim stanovništvom.

Prema izvještaju posebnog Komiteta Ujedinjenih nacija iz 1994. godine, tokom 1992. godine u tom objektu silovano je oko 200 žena, od kojih su neke ubijene, dok su neke izvršile samoubistvo.

Tu je zlostavljano i mučeno i 17 građana bošnjačke nacionalnosti iz mjesta Sjeverin kod Priboja, koje su u oktobru 1992. oteli pripadnici paravojne formacije "Osvetnici", predvođeni Milanom Lukićem.

U jednoj od presuda Suda Bosne i Hercegovine ovaj objekat je opisan kao "rehabilitacioni centar pretvoren u ženski logor u koji su dovođene žene i djevojčice koje su sistematski maltretirane".

Nažalost, samo je jedan od počinilaca procesuiran - Željko Lelek, koji je osuđen na 16 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, uključujući seksualno nasilje počinjeno u "Vilinoj Vlasi", dok su drugi uglavnom osuđeni za druge zločine koje su počinili u Višegradu i okolnim mjestima.

Nakon rata, "Vilina Vlas" je nastavila da radi kao banjsko i rehabilitaciono lječilište. Međutim, na samom objektu, niti u njegovoj zvaničnoj prezentaciji, nema informacije da je tokom rata bio mjesto zatočenja, mučenja i silovanja.

Ne postoji ni spomen-obilježje, memorijalna ploča niti bilo kakvo obilježje koje bi posjetioce upozorilo na te zločine. Time se, uz podršku vlasti tog entiteta Bosne i Hercegovine, sistematski pokušavaju brisati činjenice o počinjenim zločinima.

Promocija ovog objekta u turističke i rehabilitacione svrhe, bez konteksta i pijeteta prema žrtvama, predstavlja primjer negiranja i normalizacije zločina.

Mnogi gosti koji danas dolaze u "Vilinu Vlas" nisu svjesni da borave u prostoru u kojem su prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva.

Takvu praksu javno je osudila i regionalna REKOM mreža pomirenja, ocjenjujući da je riječ o svjesnom izboru da se o silovanjima šuti i žrtve izbrišu iz javnog prostora.

Reagovala je i Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini, naglašavajući da mjesta stradanja ne smiju biti predstavljana kao turističke destinacije bez istine o onome što se u njima dogodilo.

Fond PIO, kao javna institucija Crne Gore, mora voditi računa o etičkim implikacijama svojih odluka i partnerstava.

Stoga je nedopustivo upućivanje penzionera i penzionerki - među kojima mogu biti i osobe koje su preživjele ratne traume ili članovi porodica žrtava - u objekat koji simbolizuje sistematsko seksualno nasilje i zločine protiv čovječnosti. Takva praksa može se tumačiti i kao indirektno pristajanje na revizionizam i negaciju zločina.

Zbog toga CGO i UDIK pozivaju Fond PIO da, u skladu s principima društvene odgovornosti i poštovanja žrtava, pokrene postupak raskida važećeg ugovora sa rehabilitacionim centrom "Vilina Vlas", te da prilikom budućeg izbora partnera uvede jasne kriterijume koji uključuju poštovanje dostojanstva žrtava ratnih zločina i odgovoran odnos prema nasljeđu prošlosti.

UDIK i CGO žale što rukovodstvo Fonda PIO to nije već učinilo, a imajući u vidu da je ovo pitanje nedavno ponovo aktuelizovano u Crnoj Gori od strane dijela medija.

Raskid ovog ugovora bio bi jasan signal da Crna Gora ne pristaje na normalizaciju mjesta zločina pod plaštom turizma i rehabilitacije, već da njene institucije doprinose izgradnji društva koje se odgovorno odnosi prema prošlosti i pokazuje solidarnost sa žrtvama, saopštili su CGO i UDIK.