ISTRAGA U TOKU Za dvije godine preko Aerodroma Sarajevo ušle dvije tone droge

“Ništa nije bilo skriveno. Sve je prolazilo kargo kontrole. Roba je bila tarifirana kao takva. Carinjena kao takva. Roba koju smo mi uvezli bila je dozvoljena. Ona nije na listi zabrane”, reći će pred Sudom Bosne i Hercegovine Adis Nezirović, špediter koji je za filmu Holland iz Ilijaša vršio carinjenje hemikalija od kojih se proizvodi opojna droga 'kristal meth'.

Najmanje pet puta ove i najmanje pet puta prošle godine kompanija Holland Import Export Ilijaš je iz Indije uvezla hemikalije koje, pojednostavljeno, nose oznaku 2MMC. Devet od deset uvoza uredno je prošlo kontrolu aerodromskog osoblja u Sarajevu. Devet od deset uvoza uredno je prošlo carinsku kontrolu. Pet od pet ovogodišnjih uvoza robu iz Indije je poslala kompanija koja je već pod istragom Interpola zbog povezanosti sa narkoticima. I ovogodišnji peti uvoz bio bi uredan da se u carinskoj ispostavi u Sarajevu nisu zadesili međunarodni carinski eksperti koji su primijetili sumnjivu robu.

Službeni naziv uvezene hemikalije je – 2-methylamino-1-(2-methylphenyl)-1-propanone hydrochloride (ili 2-MMC; 2 Metilmetketaninon) koja predstavlja izomer supstance Mefedron. Na listi zabranjenih supstanci od 2011. godine je 4-MMC.

Odbrana trojice osumnjičenih i pritvorenih – vozača kamiona Kenana Ramića, uposlenika firme Holland Dinne Kovačevića i špeditera Adisa Nezirovića, branila se tvrdnjom da je u BiH uvezena hemikalija 2-MMC, a da je na listi zabranjenih – spoj 4-MMC. Sve osumnjičene, kao izabrana braniteljica, branila je advokatica Denisa Gačanin, bivša saradnica državnog tužioca Dubravka Čampare. A dvojica osumnjičenih su rekli da su lošeg imovinskog stanja. No, vratimo se hemikalijama.

Koja je razlika između hemijskih spojeva 2-MMC i 4-MMC?

U stručnim časopisima piše da su 2-MMC i 4-MMC pozicioni izomeri, odnosno da je ista molekulska formula, a različita pozicija jedne grupe. Oba su derivati metkatinona (sintetički katinoni). Razlika je samo u tome gdje se metil grupa nalazi na fenil prstenu: 4-MMC (mefedron) ima metil grupu na 4. (para) poziciji, dok 2-MMC ima metil grupu na 2. (orto) poziciji.

Ta mala strukturna razlika mijenja način na koji se molekula veže za transportere neurotransmitera. 4-MMC ima izraženiji utjecaj na serotonin pored dopamina i noradrenalina, dok je 2-MMC generalno slabiji i više orijentisan ka dopaminu/noradrenalinu. Zbog toga se 2-supstituisani katinoni obično opisuju kao manje potentni od 3 i 4-izomera. Ali oba ova hemijska spoja spadaju u grupu psihoaktivnih supstanci i u većini zemalja, uključujući i EU su kontrolisana.

No, u Bosni i Hercegovini službenici Uprave za indirektno oporezivanje i Aerodroma Sarajevo najmanje devet puta u dvije godine “propustili” su kontrolisati ovu materiju, označenu kao 2-MMC. Držimo se ove, 2026. godine. Prvi uvoz bio je 6. januara 2026. godine. Uredno prošao aerodromsku kontrolu, uredno ocarinjen. Drugi uvoz bio je 6. aprila 2026. godine. Opet uredno ocarinjen. Sedamnaest dana kasnije iz Indije je stigla nova pošiljka. Ocarinjena 23. aprila 2026. godine. Onda ponovo, 4. avgusta 2026. godine Holland je primio robu iz Indije. I, na kraju, 11. septembra ove godine u Sarajevo je stigla nova isporuka hemikalije 2-MMC. I tada je prvi put konstatirano da je u pitanju zabranjena supstanca. A otkrili su je međunarodni carinici koji su obučavali carinike UIO. Ukupno je, kroz tih pet isporuka iz Indije stiglo 1,9 tona materije od koje se pravi kristal meth.

Nikome u Upravi za indirektno oporezivanje BiH nije bilo sporno što je pošiljalac ove materije bila indijska kompanija PSN Medicare Private Limited koja je već bila pod međunarodnom istragom. Naime, u martu 2024. godine indijske vlasti (Telangana Drugs Control Administration i Prohibition & Excise, uz obavijest Interpola) ušle su u njihov pogone IDA Bollaramu kod Hyderabada i zaplijenili su 90,48 kg tvari 3-MMC (3-metilmetkatinon / metaphedron), sličan spoj kao 4-MMC i 2-MMC zabranjenog psihotropnog sredstva po indijskim zakonima. Direktor Kasthur Reddy Nemallapudi je uhapšen. Ova materija se proizvodila pod kodnim imenom, bez uredne dokumentacije i veći dio je izvezen u Evropu.

Indijska kompanija PSN godinama je ovom materijom snabdijevala i tržište u Nizozemskoj. A upravo je Nizozemac Don Demas, u Ilijašu poznat i kao Amel (majka mu Bosanka), nastavio poslovati sa Indijcima. Don Demas je kompaniju u Ilijašu osnovao 1.1.2021. godine. No, do 2025. godine Holland Import Export Ilijaš nije imala nijednog zaposlenog radnika. Te godine su, pak, zaposlili dva radnika i imali prijavljene prihode u iznosu od 663 hiljada maraka. Prijavljena dobit 2025. godine iznosila je 341 hiljadu maraka, odnosno više 50 posto od ukupnog prometa. I te, 2025. godine, Holland Import Export iz Ilijaša uvozio je iz Indije. Tako je od 25. marta 2025. godine do kraja decembra registrovano pet uvoza za Holland iz Ilijaša. Pošiljalac 2 ETHYLAMINO 1 PHENYLPENTAN 1 ONE HYDROCHLORIDE, odnosno hemikalije 2-MMC, zove se Radiant Parenterals ldt Indija.

Dakle, od početka 2025. do danas, preko Aerodroma Sarajevo za kompaniju Dona Demasa deset puta je uvezen 2 ETHYLAMINO 1 PHENYLPENTAN 1 ONE HYDROCHLORIDE od kojeg se proizvodi kristal meth. Svaki put, pa i sada, “roba” je, nakon istovara iz aviona, gurana takozvanim zelenim putem, što znači da nije iziskivala dodatni pregled.

“Jednako je važno razlikovati institucionalnu od eventualne individualne odgovornosti, koja se mora utvrditi isključivo na osnovu činjenica i u skladu sa zakonom. Međunarodni aerodrom Sarajevo ostaje na raspolaganju nadležnim institucijama te nastavlja poslovati u skladu s principima zakonitosti i transparentnosti”, navedeno je u saopćenju Aerodroma Sarajevo nakon što je Istraga objavila da je ova materija neometano prolazila kontrole.

Ovom objavom uprava Aerodroma koju predvodi NiP-ov kadar Dino Selimović, odgovornost za eventualne propuste pokušava prebaciti na “neodgovorne pojedince” koji su deset puta sumnjivu hemijsku materiju izuzimali od dodatnih provjera. Osim toga, službenici UIO ovu su robu uredno carinili, bez obzira na činjenicu da uvoznik uopće nije imao pogone za proizvodnju đubriva, odnosno za “mineralizaciju zemljišta”. Nakon što je policija upala u halu u Ilijašu pronašla je pogon za proizvodnju droge.

Trojica muškaraca su, za sada, uhapšena i pritvorena. Nizozemac Don Demas (Amel), nalazi se u bjekstvu. On posjeduje i kompaniju u Nizozemskoj, kao i u Bugarskoj, Bulga trans, koja se, također, bavi uvozom, izvozom i špedicijom.

Prema podacima EUDA-e  (Evropske agencije za droge) o korištenju 2MMC, tokom 2024. godine na podučju EU zaplijenjene su 34 tone ove materije. Kompletan uvoz bio je iz Indije, a veći dio išao je preko Nizozemske.

“2-MMC djeluje kao oslobađač neurotransmitera (dopamin, noradrenalin, serotonin), slično ostalim katinonima. Potencija na noradrenalinskom transporteru usporediva je s 4-MMC, a niža na dopaminskom i serotoninskom. Zbog toga se opisuje više kao stimulans nego kao empatogen. Korisnici koji misle da uzimaju 3-MMC često povećavaju dozu, što povećava rizik. Podaci o specifičnim učincima 2-MMC još su ograničeni; zaključci se uveliko oslanjaju na analogiju s 3-MMC i 4-MMC”, navedeno je u izvještaju EUDA-e.

Tokom 2024. godine registrirano je najmanje osam smrtnih slučajeva koji su na određeni način povezani sa 2-MMC drogom koja je dvije godine “legalno” ulazila u Bosnu i Hercegovinu.