Ugalj na izdisaju u EU, ali i dalje glavni izvor struje na Zapadnom Balkanu

(Patria) - Udio uglja u proizvodnji električne energije u Evropskoj uniji prošle je godine pao na najniži nivo od 9,2 posto, dok je na Zapadnom Balkanu i dalje najveći izvor električne energije.

Evropska statistička služba je saopštila da je iz kamenog uglja proizvedeno 3,7 posto (105.601 gigavatsati) ukupne bruto proizvodnje električne energije u EU, a iz lignita 5,5 posto (154.186 gigavatsati).

Ukupan udio uglja u proizvodnji struje u EU je prvi put pao na ispod 10 posto 2024. godine.

Ugalj je 1990. činio više od trećine cjelokupne proizvodnje struje, a 2000. njegov udio smanjen je na 30,4 posto. Trend pada nastavio se s manjim odstupanjima 2011/12. i 2021/22. i prošle godine je dostigao najniži udio.

Kameni ugalj i lignit su 1990. bili drugi i treći izvori električne energije, a 2025. su pali na sedmo i šesto mjesto, poslije nuklearne energije, prirodnog gasa i obnovljivih izvora.

Udio uglja je premašila nuklearna energija 1994., prirodni gas 2019. hidroenergija i energija vjetra 2023. i solarna energija 2024.

Za razliku od EU, u zemljama kandidatima i potencijalnim kandidatima za članstvo ugalj i dalje ima mnogo važniju ulogu u proizvodnji električne energije.

Ugalj je bio najveći izvor električne energije na Kosovu (91 posto), u Srbiji (63), BiH (61), Sjevernoj Makedoniji (37), dok je u Crnoj Gori na drugom mjestu (40 posto), poslije hidroenergije.

Lignit je 2024. bio najveći pojedinačni izvor električne energije na Zapadnom Balkanu, s proizvodnjom od oko 43.000 gigavatsati, koja je pokrila 55 posto potrošnje.

U analizi Eurostata se navodi da je, uprkos ključnom značaju lignita u energetskom miksu Zapadnog Balkana, njegov udio posljednjih godina opao u korist obnovljivih izvora.

Među zemljama EU, Poljska je jedina zemlja u kojoj je ugalj bio najveći izvor električne energije i jedina u kojoj je više od polovine proizvodnje električne energije zavisilo od uglja.

Smanjenje upotrebe uglja za proizvodnju električne energije prati rekordno niski nivoi u proizvodnji i potrošnji uglja.

Procjenjuje se da je potrošnja kamenog uglja i lignita u EU 2025. godine dostigla nove historijski najniže nivoe - 107 i 184 miliona tona.

Neke zemlje EU su posljednjih godina postepeno ukidale ugalj ili u potpunosti ili u proizvodnji električne i toplotne energije.

Portugal je 2021. godine prestao da koristi kameni ugalj u proizvodnji električne energije, a Slovačka je 2024. postepeno ukinula proizvodnju lignita.

Danas se u samo još osam zemalja EU proizvodi lignit.