Analiza presude Suda za ljudska prava u predmetu Radesca i drugi protiv Švicarske – Jačanje zaštite sindikalnog djelovanja i prava na štrajk

Piše Prof. dr. Genc Trnavci

Presuda u predmetu Alonso Radesca i drugi protiv Švicarske, koju je Evropski sud za ljudska prava donio 5. novembra 2026. godine, od posebnog je pravnog značaja jer dodatno osnažuje zaštitu sindikalnog djelovanja, a naročito prava na štrajk, u okviru člana 11. Evropske konvencije o ljudskim pravima (sloboda okupljanja i udruživanja).

Njen značaj može se sagledati kroz pet važnih pravnih stajališta:

1. Pravo na štrajk zaštićeno je članom 11. Konvencije.

Sud je ponovo potvrdio da je štrajk, organiziran od strane sindikata radi zaštite profesionalnih i radnih interesa njihovih članova, jedno od ključnih sredstava ostvarivanja slobode sindikalnog udruživanja. Iako ovo pravo nije apsolutno, svako njegovo ograničenje mora ispunjavati zahtjeve zakonitosti, nužnosti u demokratskom društvu i proporcionalnosti.

2. Poslodavci ne mogu naknadnim sudskim tumačenjem obesmisliti pravo na štrajk.

Švicarski sudovi su naknadno zauzeli stanovište da je štrajk, koji je prvobitno bio zakonit, postao nezakonit zbog određenih ustupaka koje je poslodavac u međuvremenu učinio. Evropski sud za ljudska prava ocijenio je da takvo tumačenje nije bilo dovoljno predvidljivo te da je proizvelo pravnu nesigurnost za sindikate i zaposlene. Ovaj aspekt presude naročito je značajan sa stanovišta načela pravne sigurnosti.

3. Sindikati imaju primarnu odgovornost za odlučivanje o nastavku štrajka.

Sud je naglasio da je prvenstvena odgovornost sindikata da procijeni jesu li ciljevi štrajka ostvareni i postoji li i dalje potreba za nastavkom kolektivne industrijske akcije. Nacionalni sudovi zadržavaju ovlaštenje sudskog nadzora, ali njihova ocjena proporcionalnosti mora uvažavati samu suštinu sindikalne slobode i autonomije sindikalnog djelovanja.

4. Mirno protestno okupljanje ispred poslovnih prostorija (piketiranje) uživa djelotvornu pravnu zaštitu.

Sud je zaključio da su krivične osude sindikalnih predstavnika zbog organiziranja mirnog sindikalnog piketa, bez primjene nasilja ili prouzrokovanja materijalne štete i u okviru njihovog sindikalnog mandata, bile nesrazmjerne. Takve sankcije mogu proizvesti odvraćajući učinak (*chilling effect*) na sindikalno djelovanje i obeshrabriti legitimne oblike kolektivnog organiziranja i djelovanja radnika.

5. ImplIkacije za evropsko radno pravo.

Ova presuda dodatno učvršćuje suštinsku povezanost između kolektivnog pregovaranja, prava na štrajk i slobode sindikalnog udruživanja. Istovremeno, ona obavezuje nacionalne sudove da uspostave pravičnu ravnotežu između imovinskih i poslovnih interesa poslodavaca, s jedne strane, i temeljnih prava radnika, s druge strane, umjesto da interesima poslodavaca automatski daju prvenstvo.

Značaj presude za Bosnu i Hercegovinu

Ova presuda ima poseban značaj za tumačenje i primjenu člana 11. Evropske konvencije u pravnom poretku Bosne i Hercegovine. Iako presuda formalno proizvodi obavezujuće dejstvo u odnosu na Švicarsku kao državu tuženu u konkretnom predmetu, pravna stajališta i tumačenje Konvencije koje je u njoj iznio Evropski sud za ljudska prava od izuzetne su važnosti i za sudove u Bosni i Hercegovini.

To se posebno odnosi na sudsko preispitivanje otkaza ugovora o radu povodom učešća u štrajku, ograničavanja sindikalnog djelovanja, organiziranja mirnih sindikalnih piketa, kao i izricanja disciplinskih i krivičnih sankcija sindikalnim predstavnicima.

Ključna poruka presude

Riječ je o značajnom razvoju evropske jurisprudencije u oblasti zaštite ljudskih prava. Najveći doprinos ove presude ogleda se u tome što ona ne štiti samo formalno postojanje prava na štrajk, nego i stvarnu autonomiju sindikata da samostalno procjenjuju kada je kolektivna akcija potrebna i kada je opravdano nastaviti njeno provođenje.

Pravo koje se može naknadno obesmisliti nepredvidljivim sudskim tumačenjem ne predstavlja djelotvorno zaštićeno temeljno pravo. Upravo u tome vidim ključnu poruku ove presude.

Procesna napomena: riječ je o presudi vijeća Evropskog suda za ljudska prava (Chamber judgment) koja, na dan 6. novembra 2026. godine, još nije postala konačna, budući da i dalje postoji mogućnost upućivanja predmeta Velikom vijeću, u skladu s članom 43. Evropske konvencije o ljudskim pravima.

*Izvor: Evropski sud za ljudska prava – Alonso Radesca i drugi protiv Švicarske (https://www.echr.coe.int/w/alonso-radesca-and-others-v.-switzerland, (posljednja posjeta 6. novembra 2026. godine).

**Prof. dr. Genc Trnavci je redovni univerzitetski profesor univeziteta, bivši ad hoc sudija za ljudska prava u Strazburu i arbitar pri Abitražnom sudu Vanjskotrgovinske komore BiH