Ideja o trećem entitetu kao završni čin jedne propale politike

Za NAP piše: Prof. dr. Hazim Bašić, član Predsjedništva Kruga 99

Bosna i Hercegovina nikad nije bila teritorijalno organizirana na etničkom principu. Dejtonskim mirovnim sporazumom teritorijalna organizacija države nije bila pitanje funkcionalnosti države, nego ratnog plijena. Državni prostor nije organizovan prema geografskim i ekonomskim kriterijima, nego prema vojnoj i (geo)političkoj moći na terenu. Od tada regionalizacija prestaje biti razvojni alat i postaje politički mehanizam.

U BiH se regionalizacija često pokušava predstaviti kao 'zaštita naroda' ili 'zaštita identiteta', dok u praksi moderna regionalizacija znači optimizaciju upravljanja i razvoja. Važno je napomenuti da EU od Bosne i Hercegovine ne traži etničke regije. Evropska praksa su funkcionalne regije, u skladu sa NUTS sistemom (Nomenklatura prostornih jedinica za statistiku), sposobne za povlačenje sredstava iz fondova i vođenje državnih statistika.

Političari poput nekih hrvatskih europarlamentaraca, koji navodno u kontekstu EU integracija Bosne i Hercegovine sugeriraju nužnost 'federalizacije' i to dovode u vezu s konsocijacijom, ni u kojem slučaju ne misle na NUTS preporuke ili ekonomsku logiku regionalizacije Bosne i Hercegovine. Potrebno je otvoriti pitanje motiva kod vanjskih zagovornika regionalizacije naše države, a sve u kontekstu 'EU integracija'. Da li se država želi reorganizovati da bude efikasnija ili da bi se postojeće podjele produbile i učinile trajnim? Problem Bosne i Hercegovine nije to što nije regionalizovana, nego što je regionalizovana na pogrešan način.

Naučno utemeljena regionalizacija olakšava koordinaciju, povezuje tržišta, ljude i infrastrukturu. Suprotno tome, na nedavno održanom skupu konzervativaca u Zagrebu pod nazivom Tradfest promovisana je ideja koja razdvaja ljude po etničkom kriteriju. Razlika između ta dva pristupa je suštinska: ona određuje da li država ide prema efikasnijoj organizaciji ili prema novoj, potencijalno završnoj fazi fragmentacije.

Ponovo je otvoreno i pitanje tzv. 'trećeg entiteta' - ideje koja se uporno predstavlja kao rješenje, iako u svojoj suštini produbljuje problem koji se navodno želi riješiti. Drugim riječima, problem se pokušava riješiti istim mehanizmom koji ga je proizveo.

U ozračju koje je ličilo na donošenje neokrstaškog manifesta, Bosna i Hercegovina je označena kao 'propala država'. Međutim, prije bi se moglo reći da se radi o propalom skupu (bez navodnika), na kojem su centralne teme valjda trebale biti njegovanje tradicije i hrišćanskih vrijednosti, a ne oživljavanje propalih političkih ideja. Usput, učesnici skupa u Zagrebu su zanemarili činjenicu da se o uređenju njima strane države ne pitaju oni, nego građani Bosne i Hercegovine.

Na skupu je izostala i elementarna intelektualna dosljednost: ako je država nefunkcionalna zbog svoje strukture, kako će dodatna fragmentacija proizvesti funkcionalnost? Sistem koji danas ima entitete, kantone i distrikt nije primjer nedostatka decentralizacije, nego njenog karikaturalnog viška.

Ideja 'trećeg entiteta' se plasira pod maskom da se politička stabilnost može postići etno-teritorijalnim razdvajanjem, često upakovanim u frazu 'federalizacija i konsocijacijska demokracija'. Iskustvo Bosne i Hercegovine nakon rata pokazuje suprotno. Zagovornici nove podjele koriste termine 'funkcionalnosti', 'jednakopravnosti' i 'institucionalne efikasnosti' iza kojih se krije zaokruživanje etničkih teritorija kao garanta političke moći.

U konačnici, Bosna i Hercegovina nije nefunkcionalna zbog administrativnih regija, nego zbog političkog sistema. Neki čak tvrde da je država namjerno uređena na način da teško funkcioniše. Modifikacija strukture Republike Bosne i Hercegovine nije bila funkcionalna regionalizacija, nego političko-teritorijalni kompromis, a o uzrocima koji su doveli do ovog kompromisa su i internacionalni sudovi dali svoje stavove. Opštepoznato je da trenutno administrativno uređenje države proizvodi ogromne troškove, ima višak administracije, usporava donošenje odluka i blokira razvojne politike.

Ako je cilj funkcionalna država, onda se to ne postiže novim etničkim granicama, nego njihovim relativiziranjem kroz ekonomiju, infrastrukturu i efikasnu upravu. To znači manje nivoa vlasti, jasnije nadležnosti i regije koje imaju smisla u stvarnom životu. Kod regionalizacije umjesto politike fokus treba biti na gravitacionim centrima, ekonomskim zonama i infrastrukturnim koridorima.

Zagovaranje teritorijalnog preustroja koji nije baziran na naučnim, geografskim, ekonomskim i prometnim kriterijima je zapravo nastavak starih politika drugim sredstvima: više linija na karti, više institucija, više blokada, a manje države. Tako se priča o 'evropskim regijama' i 'federalizaciji' pretvara u sofisticirani alat za ostvarivanje ratnih ciljeva. Ovaj put bez oružja, ali sa istom mapom u rukama.